BIST 100, Borsa İstanbul'un ana pay piyasası endeksidir ve borsada işlem gören şirketlerden seçilen 100 payın fiyat hareketini tek bir sayıda özetler. Haberlerde "borsa günü yükselişle kapattı" denirken genellikle kastedilen BIST 100'dür; kodu XU100'dür. Bu rehber endeksin nasıl hesaplandığını ve hangi payların endekse girdiğini Borsa İstanbul kuralları üzerinden anlatır. Güncel değer ve hisseler için borsa sayfamıza bakabilirsiniz.
BIST ne demek?
BIST, Borsa İstanbul'un kısaltmasıdır. Borsa İstanbul, 2013'te İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB), Vadeli İşlem ve Opsiyon Borsası ile İstanbul Altın Borsası'nın birleşmesiyle kuruldu. Bu yüzden eski kaynaklarda aynı endeks "İMKB 100" adıyla geçer.
BIST 100 endeksi nedir?
BIST 100, piyasa değeri ve işlem hacmi gibi ölçütlere göre seçilen 100 payın fiyat endeksidir. Endeks 1986'dan beri hesaplanır. Çok yükselen değerler nedeniyle endeks iki kez 100'e bölünmüştür (1997 başında ve Temmuz 2020'de, halk arasında "iki sıfır atıldı" denir); bu bölme işlemi endeksteki yüzdesel değişimleri etkilemez. BIST 100'ün içinde daha dar endeksler de vardır: BIST 30 en büyük 30 payı, BIST 50 en büyük 50 payı kapsar. BIST 30, VİOP'taki endeks vadeli sözleşmelerin dayanağıdır.
BIST 100 endeksi nasıl hesaplanır?
BIST pay endeksleri piyasa değeri ağırlıklı hesaplanır, ancak her şirketin tüm payları değil, borsada fiilen işlem gören (fiili dolaşımdaki) payları dikkate alınır. Basitçe:
Endeks = Σ (pay fiyatı × pay adedi × fiili dolaşım oranı) ÷ bölen
- Fiili dolaşımdaki piyasa değeri büyük olan şirketler endeksi daha çok etkiler. Bu yüzden birkaç büyük banka veya holdingin günlük hareketi endeksi tek başına sürükleyebilir.
- Bölen, sermaye artırımı, temettü dağıtımı veya endekse pay giriş-çıkışı gibi olayların endekste yapay sıçrama yaratmaması için düzeltilir.
- Endeks seans boyunca anlık hesaplanır ve yayımlanır.
BIST 100 bir fiyat endeksidir; temettüleri içermez. Temettülerin yeniden yatırıldığı varsayımıyla hesaplanan getiri endeksi ayrıca yayımlanır. Temettü konusunda temettü nedir, nasıl alınır rehberine bakabilirsiniz.
Hangi hisseler BIST 100'e girer?
Borsa İstanbul endeksleri dönemsel olarak (yılda dört kez, üçer aylık dönemler hâlinde) gözden geçirir. Paylar, belirli bir geçmiş dönemdeki işlem hacmi ve fiili dolaşımdaki piyasa değeri gibi ölçütlere göre sıralanır; endekse girecek ve çıkacak paylar dönem başlamadan önce Borsa İstanbul tarafından duyurulur. Bu nedenle BIST 100'ün bileşimi zamanla değişir; bir şirketin bir dönem endekste olması kalıcı değildir.
BIST 100 neden önemli?
- Piyasa göstergesi: Türk hisse piyasasının genel yönünü tek bakışta gösterir.
- Kıyaslama: Yatırım fonları ve portföyler performanslarını çoğunlukla BIST 100'e göre ölçer.
- Yatırım ürünlerinin dayanağı: Endeksi takip eden borsa yatırım fonları ve endeks fonları vardır.
Endeksin TL bazında yükselmesi her zaman reel kazanç anlamına gelmez; enflasyon ve kur değişimiyle birlikte okunmalıdır. Reel getiriyi enflasyon hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir. Endeks kuralları için Borsa İstanbul'un endeks yöntem belgeleri esas alınmalıdır.
Konunun tamamı için ana rehberimize göz atın: Borsaya nasıl başlanır: İlk adımlar, hesap açılışı ve temel kurallar.




