Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın açıkladığı Eylül verileri, bütçe açığı kaleminin gelir artışına rağmen giderlerdeki daha hızlı yükselişle genişlediğini gösteriyor.
Eylül tablosu: Gelir ve giderler arasındaki makas açıldı
Resmi verilere göre Eylül ayında merkezi yönetim bütçe giderleri 1 trilyon 785,4 milyar TL olurken, bütçe gelirleri 1 trilyon 253,1 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Böylece ay sonunda bütçe açığı 532,2 milyar TL’ye ulaştı. Bu tablo, aylık bazda gelirlerin yükselmesine rağmen giderlerdeki artışın daha belirgin olduğunu ortaya koyuyor.
Aynı dönemde faiz dışı bütçe görünümü de açık yönünde seyretti. Faiz dışı bütçe giderleri 1 trilyon 522,4 milyar TL olarak kaydedilirken, faiz dışı açık 269,2 milyar TL seviyesinde gerçekleşti. Bu sonuç, faiz ödemeleri dışarıda bırakıldığında dahi kamu harcamalarının gelirlerin üzerinde seyrettiğine işaret ediyor.
Yıllık karşılaştırma ve dönemsel görünüm
Bakanlığın verileri, geçtiğimiz yılın aynı ayına göre önemli değişimlere de işaret ediyor. Eylül ayında bütçe giderleri yıllık bazda yüzde 34,1 artarak 1 trilyon 785 milyar 391 milyon TL’ye yükseldi. Bütçe gelirleri ise yıllık yüzde 22,7 artışla 1 trilyon 253 milyar 149 milyon TL oldu. Gelir ve gider artış hızları arasındaki fark, aylık açığın genişlemesinde belirleyici unsur olarak öne çıkıyor.
Yılın ilk dokuz ayını kapsayan ocak-eylül döneminde bütçe dengesi de açık verdi. Bu dönemde bütçe gelirleri 12 trilyon 107 milyar 800 milyon TL olurken, bütçe giderleri 13 trilyon 948 milyar 130 milyon TL seviyesine çıktı. Böylece dokuz aylık açık 1 trilyon 840 milyar 330 milyon TL olarak kayıtlara geçti. Aylık sonuç ile dönemsel sonuç birlikte değerlendirildiğinde, açık dinamiğinin yıl içinde de sürdüğü görülüyor.
Faiz ve faiz dışı kalemlerin etkisi
Bütçe dengesindeki bozulmanın kaynakları Eylül özelinde kalem bazında da izlenebiliyor. Toplam giderler içinde faiz harcamaları 263 milyar 40 milyon TL olarak kaydedildi. Faiz hariç harcamalar ise 1 trilyon 522 milyar 351 milyon TL seviyesine ulaştı. Dolayısıyla toplam açığın tek başına faiz ödemeleriyle sınırlı olmadığını, faiz dışı harcama kalemlerinin de belirgin katkı verdiğini söylemek mümkün.
Verilere göre faiz dışı bütçe açığının 269,2 milyar TL düzeyinde olması, gelirlerin harcama baskısını karşılamakta zorlandığını gösteriyor. Bu çerçevede, bütçe açığı ile faiz dışı açığın birlikte yükselmesi, mali dengedeki baskının farklı kalemlerde eş zamanlı yaşandığını yansıtıyor.
Ödenek ve gerçekleşme oranları: Harcama temposu
Merkezi yönetim bütçe giderleri için öngörülen yıllık ödenek dikkate alındığında, Eylül ayında gerçekleşen gider tutarının bu çerçeve içindeki payı da açıklandı. Buna göre, Eylül ayı itibarıyla giderlerin bütçe ödeneklerine göre gerçekleşme oranı geçen yıl yüzde 9 iken, içinde bulunulan yılda yüzde 9,4 oldu. Faiz hariç giderlerde de benzer bir eğilim izlenirken, gerçekleşme oranı geçen yılki yüzde 8,6 seviyesinden yüzde 9,4’e çıktı.
Bu oranlar, Eylül ayında harcama temposunun geçen yıla kıyasla hızlandığını düşündürüyor. Harcama gerçekleşmelerindeki ivmelenme, gelir artışıyla tam olarak dengelenmediğinde, toplam dengede açığın büyümesine katkı yapıyor. Nitekim aylık ve dönemsel veriler birlikte değerlendirildiğinde, gelir performansındaki artışın harcama artışı kadar güçlü olmadığı gözleniyor.
Gelir bileşenleri ve vergi performansı
Bütçe gelirleri Eylül ayında 1 trilyon 253 milyar 149 milyon TL seviyesinde gerçekleşti. Bu toplam içinde vergi gelirleri 1 trilyon 74 milyar 88 milyon TL olarak kaydedildi. Böylece, vergi gelirlerindeki artışın genel bütçe gelirlerindeki yükselişe katkı verdiği anlaşılıyor. Ancak giderlerdeki artışın daha hızlı olması, gelir tarafındaki iyileşmenin bütçe dengesini kapatmaya yetmediğini gösteriyor.
Ocak-eylül döneminde gelirlerin yıllık artışı yüzde 34,5, giderlerin artışı ise yüzde 36,4 olarak kaydedildi. Bu fark, yıl içindeki birikimli açığın oluşmasında etkili oldu. Dönemsel veriler, Eylül ayındaki aylık açığın, yılın genel eğilimiyle tutarlı seyrettiğine işaret ediyor.
Bu içerik yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.
Kaynaklar
- TGRT Haber - Ekonomi: Hazine ve Maliye Bakanlığı, Eylül ayı bütçe verisini açıkladı
- ekonomist: Merkezi yönetim bütçesi Eylül ayında 532,2 milyar lira açık verdi
Konunun güncel görünümü için ekonomi haberleri sayfalarını inceleyebilirsiniz.
